Süt Alerjisi ve Süt Alerjenleri

SÜT ALERJİSİ NEDİR?

Süt alerjisi en yaygın gıda alerjisi türlerinden biridir. Bağışıklık sistemi, içilen sütteki bir veya daha fazla proteine aşırı tepki verir. Süt alerjisinin en yaygın nedeni inek sütüdür. Ancak keçi sütü ve koyun sütü de dahil olmak üzere diğer hayvan sütü türleri bağışıklık sisteminin tepki vermesine neden olabilmektedir [1].

SÜT ALERJİSİNİN BELİRTİLERİ

Süt alerjisindeki semptomlar kişiden kişiye farklılık gösterebilmektedir. Hafif semptomlar şu şekildedir:

▪ Kurdeşen

▪ Mide bulantısı ya da kusma

▪ Karın ağrısı

▪ İshal

▪ Döküntü

▪ Kaşıntı

▪ Dudakların, dilin veya boğazın karıncalanması veya şişmesi.

Daha şiddetli durumlarda süt alerjisi anafilaksiye sebep olabilir. Şiddetli semptomlar kendini şu şekilde gösterebilir:

▪ Göğüste sıkışma

▪ Nefes darlığı

▪ Yutma güçlüğü

▪ Hırıltı

▪ Baş dönmesi

▪ Kan basıncında düşüş

▪ Bilinç kaybı

SÜT ALERJİSİ VE LAKTOZ İNTOLERANSI ARASINDAKİ FARK NEDİR?

Gerçek bir süt alerjisi, süt proteini intoleransı ve laktoz intoleransından farklıdır. Süt alerjisinden farklı olarak intolerans bağışıklık sistemini kapsamaz. Süt intoleransı, gerçek süt alerjisinden farklı bir tedavi gerektirir. Süt proteini intoleransı veya laktoz intoleransının yaygın belirti ve semptomları arasında süt veya süt içeren ürünler tüketildikten sonra şişkinlik, gaz veya ishal gibi sindirim sorunları yer alır [2].

SÜT ALERJİSİNE NE SEBEP OLUR? (SÜT ALERJENLERİ)

1) Kazeinler

- αs1 kazein

- αs2 kazein

- ß- kazein

- k-kazein

2) Whey Proteinleri

- α-laktalbumin

- ß-laktoglobulin

- Sığır Serum Albümini

- İmmünoglobulin

- Laktoferrin

SÜT PROTEİNLERİ NASIL SÜT ALERJİSİNE SEBEP OLUR?

Tüm gerçek gıda alerjileri bağışıklık sistemindeki bir arızadan kaynaklanır. Süt alerjisi varsa, bağışıklık sistemi belirli süt proteinlerini zararlı olarak tanımlar ve proteini (alerjeni) nötralize etmek için immünoglobulin E (IgE) antikorlarının üretimini tetikler. Bu proteinlerle bir sonraki temasta, immünoglobulin E (IgE) antikorları onları tanır ve bağışıklık sistemine histamin ve diğer kimyasalları salması için sinyal göndererek çeşitli alerjik belirti ve semptomlara neden olur [2].

İNEK SÜTÜ ALERJENLERİNİN ANA ÖZELLİKLERİ

 [3]

KAZEİNLER

αs1-Kazein: Molekül ağırlığı 23 kDa olan bir fosfoproteindir ve sütte 12 –15 g/dm miktarında

bulunur. Anne sütünde hayvan αs1-kazeininin yapısal ve fonksiyonel bir homologu yoktur. Bu,

bu proteinin insanlarda immünojenitesinin ve inek sütü alerjisinin ortaya çıkmasının ana

nedenidir [4].

αs2-Kazein: Sütteki içeriği nispeten düşüktür (3 –4 g/dm3). Farklı miktarlarda fosforil

gruplarına (10'dan 13'e kadar) sahip dört bilinen izomer vardır. 207 amino asit kalıntısından

oluşur ve molekül ağırlığı 25 kDa'dır [4].

β-Kazein: 209 amino asit kalıntısı ve 5 fosfat kalıntısından oluşan, 24 kDa moleküler ağırlığa

sahip bir fosfoproteindir (sığırlarda bulunur) [4].

κ-Kazein: Memelilerin sütündeki en az fosforile edilmiş ve tek glikosile edilmiş kazeindir.

Sığırlarda yapısında galaktoz, N-asetillogalaktozamin ve N-asetiloneuraminik asit bulunur.

Hidrolizi sırasında salınan glikomakropeptit, mide asidi ve serum gastrininin salgılanmasını

azaltır [4].

PEYNİR ALTI SUYU PROTEİNLERİ (WHEY PROTEINS)

β-Laktoglobulin: Peynir altı suyunda en fazla bulunan proteindir (MW=18,3 kDa), peynir altı

suyu fraksiyonundaki toplam proteinin %50'sini oluşturur. Bu protein, lipokalin süper ailesine

aittir ve en iyi karakterize edilen lipit bağlayıcı proteinlerden biridir. Üç disülfit köprüsüne

sahiptir ve çeşitli varyantlarda mevcuttur. β-LG mide sindirimine dirençlidir ve hidrolizi,

sindirilemeyen β-LG ve yüksek molekül ağırlıklı peptitler ile sonuçlanır. Açığa çıkan bu

peptitler yapılarında herhangi bir bozulma olmadan bağırsak mukozasına ulaşır ve bağırsak

bariyerini geçerek alerjik reaksiyonlara neden olabilir [5,6].

α-Laktalbumin: Peynir altı suyu proteinlerinin yaklaşık %25'ini temsil eden monomerik

küresel kalsiyum bağlayıcı bir proteindir (MW=14.2 kDa). Kalsiyuma olan yüksek afinitesi,

ikincil yapısının stabilizasyonu üzerinde etkilidir. ALA, dört disülfit köprüsü ile karakterize

edilir ve iki varyantta mevcuttur [5].

Bovin Serum Albumin: Toplam peynir altı suyu proteinlerinin yaklaşık %5'ini oluşturur

(MW=66,4 kDa). BSA fiziksel ve immünolojik olarak insan kan serumu albüminine çok benzer.

Başlıca rolü ligandların taşınması, metabolizması ve dağıtımı ile serbest radikallerden

korunmasıdır. Bu protein üç homolog alanda düzenlenmiştir ve 17 disülfit bağıyla birbirine

bağlanan dokuz halkadan oluşur [5].

İmmunoglobulin: Virüslere, bakterilere ve hayvan antijenlerine yanıt olarak üretilen

antikorlardır. Farklı antijenlere karşı yönlendirilirler ve serumda, bağırsak lümeninde ve

bağırsak duvarında A, G, M, E ve D olmak üzere beş sınıfta meydana gelirler. Toplam süt

globulininin yaklaşık %90'ını oluştururlar ve memeli yavrularının pasif immünizasyonunda

önemli bir rol oynarlar. Bunlar kolayca denatüre proteinlerdir [4].

Laktoferrin: Fe+3 iyonunu aktarma ve bağlama özelliğine sahip bir proteindir. Bakteriyostatik

bir ajandır ve bakterisidal etkiye sahiptir. İnek sütünde laktoferrine karşı IgE düzeyi tespit

edilebilir düzeyde olduğundan laktoferrin de süt alerjeni olarak kabul edilebilir [6].

Yazan: Ceyda BÖLÜKBAŞI

Düzenleyen: Seray ŞAHİN 

Kaynakça:

[1] Cleveland Clinic (Erişim Tarihi: 07.02.2024) https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/11315-milk-allergy 

[2] Mayo Clinic (Erişim Tarihi: 05.04.2024) https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/milk-allergy/symptoms-causes/syc-20375101 

[3] Çilkol, Lütfiye, “İnek Sütü Alerjisi Tanısı Konulan Çocuklarda Keçi ve Koyun Sütü Arasındaki Çapraz Duyarlılığın ve Isıtılmış Süt Ürünlerine Klinik Reaktivitenin Değerlendirilmesi”, Uzmanlık Tezi, Fırat Üniversitesi, 2015.

[4] Micinski, J., Kowalski, I., Zwierzchowski, G., Szarek, J., Pierozynski, B., Zablocka, E., “Characteristics of Cow’s Milk Proteins Including Allergenic Properties and Methods For Its Reduction”, Polish Annals of Medicine, Vol:20, Issue 1, September 2013, 69-76.

[5] Monaci, L., Tregoat, V., Hengel, A., Anklam, E., “Milk Allergens, Their Characteristics and Their Detection in Food: A Review”, Eur Food Res Technol, February 2006, 149-179.

[6] Cesur, Rabia., “Çocuklarda İnek Sütü Proteini Alerjisi”, TOGÜ Sağlık Bilimleri Dergisi, 2791- 8653, Eylül 2022.