Gıdanın Geleceği: Fonksiyonel Gıdalar

-

 Gıdanın Geleceği: Fonksiyonel Gıdalar

 Fonksiyonel gıdalar sağlığa faydalı olması sebebi ile çokça tercih edilen gıdaların başında geliyor. Fonksiyonel gıdalar üzerine araştırmalar 1980’li yıllarda Japonya’da başlamış ve sonrasında tüm dünyaya yayılmıştır. Günümüzün ve geleceğin gıdaları olarak kabul edilen fonksiyonel gıdalar, endüstrileşmiş ülkelerde amacına uygun olarak üretilmekte, ürünlere yasal boyut kazandırılmakta ve bu ürünler bilinçli olarak tüketilmektedir. Peki, nedir bu fonksiyonel gıdalar?

 Ünlü filozof Hippokrates (MÖ 400) “Gıdalarınızın ilaç, ilaçlarınızın da gıda olmasını sağlayın” derken gıdaların sağlık için önemini vurguluyordu. Günümüzde de beslenmenin sağlık üzerine etkisinin olduğu herkes tarafından kabul görmektedir. Bu nedenle insanlar, aldıkları besinlerin nitelikleri ve sağlığa etkileri hakkında çok daha duyarlı ve bilinçli olmaya başlamışlardır. Artık tüketiciler beslenmenin ötesinde sağlığı da olumlu yönde etkileyecek yüksek proteinli, prebiyotikli, kolajenli, multivitamin ve mineralli gıdalara yönelmeye başlamışlardır. Bu düşüncelerle fonksiyonel gıda kavramı gelişmiş ve bu gıdalara yönlendirmeler başlamıştır. Fonksiyonel gıda kullanımında amaç hastalık gelmeden koruma yaklaşımıdır. Fonksiyonel gıdaların birçok tanımı yapılmış olmasına rağmen, henüz üzerinde hemfikir olunan bir tanım geliştirilememiştir. Genel olarak tanımlara bakıldığında, fonksiyonel gıdalar adı altında piyasaya sürülen ürünlerin teknolojik olarak geliştirilmiş olması ve içlerine sağlığa etki eden maddelerin eklenmiş olması gerekir. Bu konuda otoritelerin yaptığı tanımlar ise “Temel beslenmenin yanı sıra sağlığa faydalı olan” ve “görünüşleri günlük olarak tüketilen geleneksel gıdalara benzemesine rağmen sağlık açısından faydalı olacak şekilde geliştirilmiş gıdalar” şeklindedir. İlaç, kapsül veya herhangi bir diyet desteği formunda olmaması, bilim dünyası tarafından etkileri onaylanmış olması, içerdiği besin bileşenlerinin sağlık üzerine olumlu etki göstermesi, doğal olması, diyetin bir parçası olarak kontrolsüz tüketimde güvenli olması, sağlığa olan faydalarının mutlaka bilimsel olarak ispatlanmış olması, alerjik etki göstermemesi ve güvenli olması fonksiyonel gıdalarda bulunması gereken özelliklerdendir.



 Fonksiyonel gıdalar kullanım amaçlarına göre üç başlık altında toplanabilir. Bunlardan ilki, sindirim sistemi sorunları ile ilgili çözümler üreten prebiyotikler ve probiyotikler, ikincisi çocuklarda öğrenme kapasitesini ve davranışları geliştirici gıdalar, üçüncüsü ise şeker hastalığı ve alerji gibi sağlık sorunları olanlar için geliştirilmiş gıdalardır.

 Fonksiyonel gıda adı altında geliştirilen ilk ürünlere genellikle C vitamini, E vitamini, folik asit, çinko, demir ve kalsiyum eklenmiştir. Son zamanlardaki çalışmalarda ise daha çok omega-3 yağ asitleri, bitki sterol/stanol, koenzim Q10 ve çözünebilir lifli yapılar eklendiği görülmektedir. Bu maddeler, eklendikleri ürünlere sağlık açısından olumlu etkiler sağlamaktadır. İlerleyen zamanlarda yapılan araştırmalar sonucu çok daha fazla fonksiyonel gıda kaynağı ortaya çıkacaktır.



 Sonuç olarak, fonksiyonel gıdalara olan ilgi gün geçtikte artmakta, fonksiyonel gıda kavramı daha iyi anlaşılmakta ve ticari ürün sayısı ve çeşidi her geçen gün çoğalmaktadır. Tamamen doğal gıda maddelerinden ve bitkilerden elde edilen biyoaktif bileşiklerin ilave edilmesiyle oluşturulan fonksiyonel gıdaların sağlık açısından olumlu etkileri bulunmakta ve üreticiler tarafından büyük ilgi ile üretilmektedir. Günümüz ve geleceğin gıdası olan fonksiyonel gıdalara verilen önem ülkemizde de arttırılmalı ve üretim çeşitlendirilmelidir.

                                                                                                                          Yazan: İrem UÇANER

Editörler: Doğukan GÖKER & Naz BERK





KAYNAKÇA

  • ALAŞALVAR C. , PELVAN E., Günümüzün ve Geleceğin Gıdaları Fonksiyonel Gıdalar, TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi, Ağustos 2009
  • VURAL A., Fonksiyonel Gıdalar ve Sağlık Üzerine Etkileri, Gıda ve Yem Bilimi-Teknolojisi, sayı: 6, 2004
  • Anonim, Fonksiyonel Gıdalar, Ankara Üniversitesi Açık Ders Notları, https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/122591/mod_resource/content/0/Ders%2012-Fonksiyonel%20Gıdalar.pdf, (Tedarik için son erişim tarihi: 24.07.2021)
  • Yaşar KARADUMAN, Fonksiyonel Gıdalar, https://www.researchgate.net/publication/326096971_Functional_Foods-_FONKSIYONEL_GIDALAR, (Tedarik için son erişim tarihi: 24.07.2021)

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Gıda İşleme Yöntemleri

-
Resim
GIDA İŞLEME YÖNTEMLERİ    Gıdaların işlenmesi; gıda endüstrisinde uygulanan işlemlerin yanı sıra evde gıdaların  hazırlanması ve pişirilmesi sırasında uygulanan işlemleri de kapsar. İşlenmemiş  gıdaların çoğu insan tüketimi için uygun değildir. Tahıllar ve kuru baklagillerin  tüketilmeleri için ısı işlemi uygulanması gerekir. İşlenmiş gıda terimi, taze meyve sebze,  çiğ et, balık ve yumurta dışındaki hemen hemen tüm gıdaları içermektedir. Avantajları:  Duyusal kaliteyi arttırmak Patojen mikroorganizmaları tahrip etmek Sindirilebilirliği arttırmak Besleyici kalitesini arttırmak    Bitkisel gıdalarda ısısal işlem ile hücre duvarının parçalanması karotenoidler gibi bazı besin  öğelerinden yararlanılmasında artış sağlamaktadır. Dezavantajları:  Makro bileşenlerde kayıp Ağırlık-hacim kaybı (öğütme, kabuk soyma, ıslatma) Protein kalitesi kaybı (sadece yüksek ve uzun süreli ısısal işlem) Diyet lifi (öğütme, kabuk soyma) Şekerler (ıs...
Devamı

Gluten Hassasiyeti & Çölyak Hastalığı Arasındaki Fark

-
Resim
Gluten Hassasiyeti ve Çölyak Hastalığı Arasındaki Fark  Buğday, Dünya çapında yetiştirilen, tüketilen ve ticari açıdan en çok kullanılan hububat türüdür. Tahıllarda bulunan depo proteinleri iki gruba ayrılır: prolaminler ve polimerik gluteninler. [1] Prolaminler; buğdayda gliadinler, çavdarda sekalinler, arpada hordeinler, yulafta aveninler ve mısırda zeinler olarak adlandırılmaktadır. Buğday danesi %8-15 oranında protein içerir. Proteinlerin %10-15’ini albumin ve globulin oluştururken, %85-90’ını gluten oluşturmaktadır.  Gluten proteinleri su veya tuzlu suda çözünmez nitelikte olup, monomerik gliadinler ve polimerik gluteninler olmak üzere iki fraksiyondan oluşmaktadır. Bu iki fraksiyon tanede hemen hemen eşit oranlarda bulunmaktadır. [2] Gliadinler; α, β, γ ve ω olarak alt fraksiyonlara da ayrılmaktadır. Yapılan çalışmalar sonucunda gliadin fraksiyonunun çölyak hastaları için toksik, glutenin fraksiyonunun ise daha az toksik olduğu belirlenmiştir. Gliadinlerden de α...
Devamı

Yapay Et

-
Resim
  Geleceğin Alternatif Protein Kaynağı: Yapay Et      Son yıllarda artan insan nüfusu ve değişen tüketici yönelimleri ile birlikte alternatif protein  kaynaklarına yönelik çeşitli araştırmalar ve biyoteknolojik çalışmalarda artış gözlenmektedir. 2050  yılında artan insan popülasyonu ile et tüketim ihtiyacının ikiye katlanacağı ve bununla birlikte  hayvansal üretimin maksimum üretim kapasitesine ulaşacağı tahmin edilmektedir. Dolayısıyla  geleneksel yöntemin artan ihtiyaca cevap veremeyeceği ve üretim maliyetinin de daha da  yükseleceği öngörülmektedir. Bu nedenle et gibi doğal hayvansal proteinlerin yerine geçebilecek yeni  protein kaynaklarının araştırılmasının ekonomik, besinsel ve çevresel bakımdan önemli etkiye sebep  olacağı ve et endüstrisine büyük farklılıklar yaratacağı beklenebilir. Son yıllarda yapay et, geleneksel  ete rekabetçi ve sürdürülebilir bir alternatif olarak hızla ivme kazanmıştır. Yapay et, geleneksel et...
Devamı