Altın Pirinç

 

ALTIN PİRİNÇ 

    Altın Pirinç, pirincin (Orya sativa) genetiği değiştirilmiş hâlidir. Mısır’daki bir gen ile toprakta bulunup genleri bitkiye aktarıldığında fotosentez ile beta-caroten üretebilen bir bakterinin genlerini pirince ekleyerek elde edilir. Beta-caroten kabak, papaya ve havuç gibi bitkilerde bulunup onlara sarı rengini verirken insan vücudunda A vitaminin üretiminde kullanılır. Karakteristik olarak bu genetik değişiklik pirince altın sarısı bir renk verir. 

    Peki neden üretilmektedir? Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ-WHO) verilerine göre her sene A vitamini ve beta karoten eksikliği nedeniyle dünya genelinde 500 bini aşkın çocuk, 1 yaşını doldurmadan görme bozukluğu, görme kaybı ya da azaltması gibi sorunlarla yüzleşiyor. 

    IRRI verilerine göre ise Filipinler'de 5 yaşın altındaki çocukların yüzde 17'si A vitamini eksikliği yaşıyor. Üretilme amacı bu gibi ülkelerde A vitaminine bağlı kayıpların önüne geçmekti. 

    Altın Pirinç aslında Profesör Ingo Potrykus ve Peter Beyer tarafından gelişmekte olan ülkelerde kaynak kıtlığı çeken çiftçilere hediye edilmek için tasarlandı. 1980’lerdeki erken çalışmalar Rockfeller Vakfı ve Avrupa Birliği tarafından finanse edilmiştir. 

    2000 yılında bir grup araştırmacı Altın Pirinci geliştirmeye devam etmek için zirai teknolojiler ile ilgilenen Syngeta adlı şirketle kamu-özel ortaklığı kurdu. Syngeta ile olan ortaklığın bir kısmı Altın Pirincin tescilini almak için diğer kısmı ise laboratuvar, sera ve saha araştırmalarında beta-caroten seviyesini yükseltmeye yardım etmek içindi. 

    Daha sonrasında çıkan Altın Pirinç 2 ise 2005 yılında piyasaya sürüldü ve asıl Altın Pirinçten 23 kat daha fazla betacaroten üretiyordu. Hesaplamalara göre bu üründen günlük A vitamini gereksinimini karşılamak için 144 gram (yaklaşık bir bardak) tüketilmesi yeterliydi.

    Altın Pirinç Projesi 2006’dan beri Uluslararası Pirinç Araştırma Enstitüsü (International Rice Research Institute, IRRI)insancıl yardım alt kolunda yürütülmektedir. Altın Pirinç Amerika Birleşik Devletleri Patent ve Marka Ofisinin İnsanlık için Patent Ödülleri’ndeki 7 kazanandan birisidir. 

   Ağustos 2013’te 400 kişilik bir grup Filipinler’deki Bicol bölgesinde bulunan Camarines Sur’daki Tarım Bakanlığının 5 numaralı bölge birim sahasına girerek Altın Pirincin test edildiği 1.000 metrekarelik bir araziyi talan etti. Test arazisi Uluslararası Pirinç Araştırma Enstitüsü tarafından yönetilmekteydi. 

    Bazı kaynaklar grubun çiftçilerden oluştuğunu söylerken bazıları ise GDO karşıtı bir grup olduğunu açıkladı. Protestocular her kim ise GDO’nun sağlık üzerindeki etkileri hakkında çok düşük bir anlayışları vardı ve ağırlıkla korku ve yanlış kanılar üzerine hareket etmekte veyahut küreselleşme karşıtı şirketler tarafından desteklemişlerdi. 

    Bu protesto GDO teknolojileri ve Altın Pirincin desteklenmesi için Nobel ödülü sahipleri ve bilim insanları tarafından bir imza kampanyasının başlamasına sebep oldu. Günümüzde bu kampanyaya 155 Nobel Ödülü sahibi ve 13.417 bilim insanı imza atmış durumda. 

    Altın Pirinç geliştirilmekteyken 2016 yılında Bill & Melinda Gates Vakfı son testler için destekte bulundular. 

    Bangladeş’teki ilk saha testi ümit verici sonuçlar gösterdi ve Altın Pirincin 2018’de kullanıma açılması planlandı. Altın Pirincin üretimi ve marketlerde bulunan diğer genetiği değiştirilmiş mahsuller arasında önemli farklar bulunmaktadır. Daha önceki genetiği değiştirilmiş mahsullerin çoğu, bitkide kimyasal tarım ilaçlarına karşı direnci arttırarak ya da kendi doğal böcek karşıtı özellikleri olması sağlanarak yetiştiriciye yardımcı olma amacıyla değiştirildi. Altın pirinç ise besin değerleri arttırılarak tüketiciye katkı sağlaması için üretildi. Önceki genetiği değiştirilmiş mahsuller çok uluslu şirketler tarafından maddi kazanç hedef alınarak üretilmişti ve fikir mülkiyeti hakkında sıkı kontrolleri vardı. Altın Pirinç ise hâlen birçok patente konu olmasının yanı sıra fikir mülkiyeti konusunda daha açıktır ve kâr amacı gütmeyen kuruluşlar tarafından yürütülmektedir. Bunun yanı sıra Okyanusya ülkesi olan Filipinler de altın pirincin üretilmesinde bir sorun teşkil etmediğini kabul etmiş ve üretilmesini onaylamıştır. 

    IRRI yaptığı testlerde Altın Pirincin insan tüketimi için güvenli olduğunu gösterdi. Özellikle beta-carotenin A vitamini için güvenli bir kaynak olduğunu ayrıca Altın Pirinçte bulunan beta-carotenin diğer besinlerde bulunan betacarotenden farklı olmadığını ve hiçbir alerjen ve zehir belirtisi olmadığını kanıtlandı. 

    Altın Pirinç A vitamini eksikliği yüzünden acı çeken veya ölen milyonlarca insanı kurtarma potansiyeline sahip genetiği değiştirilmiş bir pirinçtir. Uzun yıllardır süren geliştirme ve test sürecinden geçen Altın Pirinç önümüzdeki yıllarda hazır olmaya yakındır. Altın Pirincin geliştirilmesinin ve üretiminin karşısında olan argümanların hiçbir bilimsel kaynağı bulunmamaktadır. Altın pirinç maddi kazançlı GDO lu ürünlerin dışında daha çok insan sağlığı üzerine olumlu bir etkisi olan bir üründür. Günümüzde üretilmesini savunan olduğu kadar GDOlu bir ürün olduğu için tartışmalar devam etmektedir.

Yazan: Dilara ARSLAN    

Editörler: Kerem KARAKOÇ & Naz BERK

Kaynakça

• research.sabanciuniv.edu
• tr.euronews.com
• www.gecekitapligi.com